Monsterrollen en registers met krijgsgevangenen nu vanuit de huiskamer te bekijken

De laatste jaren is het digitaliseren van historische bronnen sterk toegenomen. Regelmatig wordt bekend gemaakt dat weer een archief is ontsloten. Zie bijvoorbeeld het blogartikel van 7 november 2016: Gemeentearchief Vlissingen digitaliseert opnieuw maritiem-historische bronnen

Het wordt steeds makkelijker om thuis vanuit de luie stoel onderzoek te doen in oude archieven. Een mooie ontwikkeling. Hoewel er natuurlijk niets gaat boven het vasthouden en zien (en ruiken) van de originele documenten wordt het zo een stuk makkelijker om de archieven te raadplegen. Ook op het gebied van maritieme geschiedenis zijn er recentelijk bijzondere bronnen toegankelijk gemaakt. Zo zijn alle scans van het Stadsarchief Amsterdam nu gratis vanuit huis te bekijken. Dat kon voorheen alleen in het archief zelf, of thuis tegen betaling.

Voor maritieme historici zijn vooral de Vonnissen van Averij Grosse en de archieven van de Waterschout van Amsterdam interessant. De Vonnissen van Averij Grosse bevatten veel informatie over de schade aan schepen. Er wordt in vermeld hoe de schade ontstaan is en wie voor de kosten moeten opdraaien. Het archief beslaat de periode 1700-1810 en het is mogelijk om op naam van schipper, schip of route te zoeken.

Ook de Archieven van de Waterschout zijn een rijke bron. Bij de waterschout werden allerlei zaken geregeld, zoals monsterrollen met vermelding van de gages van de bemanningsleden, zeebrieven en nalatenschappen van overleden zeelieden. Het gaat daarbij voornamelijk om de vaart binnen Europa, de walvisvaart en de vaart op West-Indië. De meeste documenten komen uit de negentiende eeuw, maar de monsterrollen gaan terug tot 1747. Helaas is de bijbehorende klapper nog niet gedigitaliseerd, dus voor het zoeken naar een bepaalde naam is nog een reisje naar Amsterdam vereist. Maar ook willekeurig neuzen in deze archieven levert interessante vondsten op. Bijvoorbeeld de monsterrol van het schip Henrieta, schipper Roelof de Koe uit 16 oktober 1780. Daarop is speciaal aangegeven dat de vrouw van Gerke Harms, wonende in de Nieuwe Armsteeg in De Vergulde Bot, borg staat voor de kok Arend Jans uit Groningen.

blog-7

Bron: Stadsarchief Amsterdam, toegang 38: Archief van de Waterschout

Ook archieven in het buitenland kunnen veel documenten bevatten over het Nederlandse maritieme verleden. Zo is het sinds afgelopen zomer mogelijk om via de website search.findmypast.co.uk (tegen betaling) te zoeken naar zeelieden en militairen die in de periode 1795-1815 in Engelse krijgsgevangenschap zijn beland. En dat zijn er duizenden. Zo viel in 1796 een vloot VOC-schepen in Engelse handen, werden een jaar later veel schepen veroverd na de slag bij Kamperduin en werd in 1799 een complete vloot aan de Britten overgegeven tijdens het zogenaamde “Vlieter-Incident”. Daarnaast zijn veel schepelingen van vissersschepen, koopvaardijschepen en walvisvaarders in de database terug te vinden. Dat is bijzonder, want tot nu toe was het voor deze periode vrijwel alleen mogelijk om opvarenden van VOC-schepen in een database op te zoeken (zie: http://vocopvarenden.nationaalarchief.nl/ )

De krijgsgevangenen kwamen vaak terecht op oude ontmantelde oorlogsschepen die als gevangenis werden gebruikt. Opvallend is dat we ook vrouwen aantreffen in de lijsten met gevangenen. Zij werden in de monsterrollen vaak niet genoemd en bleven daardoor onzichtbaar. Een voorbeeld is de lijst uit 1799 van het gevangenisschip Sandwich, dat bij Chatham op de Thames lag. Aan boord zijn onder anderen de vrouwen Jannetje Nort Meyer, Annetje Lenschooten en Natje Bloom; alledrie opvarenden van het oorlogsschip Beschermer dat zich in 1799 had overgegeven. Verder is aan boord van de Sandwich een kind geboren met de naam Schoondrager, voornaam onbekend. Het kindje overlijdt op 24 oktober 1800 op ditzelfde schip. Ze is nog maar drie maanden oud.

blog-8

Bron: National Archives, Registers of Dutch POW’s, Sandwich (ship), ADM 103/639

Zo zitten deze archieven weer vol met bijzondere, aangrijpende, en verrassende informatie. Zowel voor (maritieme) historici als genealogen zeer de moeite waard.

Geplaatst in Blog, Nieuws | 2 reacties

Hanno Brand benoemd tot bijzonder hoogleraar Fryslân in de handelsnetwerken van pre-industrieel Europa (1000-1800)

Hanno Brand is per 1 februari benoemd tot bijzonder hoogleraar Fryslân in de handelsnetwerken van pre-industrieel Europa (1000-1800) namens de Fryske Akademy aan de Faculteit der Letteren, Rijksuniversiteit Groningen (RUG). Brand zal de functie voor een periode van vijf jaar gedurende één dag per week vervullen binnen de afdeling Geschiedenis (leerstoel Middeleeuwse geschiedenis).

hanno-brand

Hanno Brand is tevens bestuurslid van de Nederlandse Vereniging voor Zeegeschiedenis. Fotocredits: Fotobureau Het Hoge Noorden.

Hij zal zich bezighouden met het geven van onderwijs en het doen van onderzoek op het gebied van de geschiedenis van de Friese handelsnetwerken in de periode 1000-1800. De komende jaren zal hij zijn expertise op dit gebied uitbouwen in relatie tot het profiel en de missie van de Fryske Akademy. Dit houdt in dat Brand naast het doen van onderzoek ook een bijdrage zal leveren aan het (digitaal) toegankelijk maken van Fries geschreven erfgoed, zich richt op de speerpunten in de E-humanities en zich beweegt op het snijvlak van wetenschap en valorisatie. Daarnaast zal Brand betrokken zijn bij relevante ontwikkelingen in het letterendomein van Campus Fryslân, de elfde faculteit in oprichting van de Rijksuniversiteit Groningen.

Meerdere Friese fondsen, waaronder de Kingma Stichting, stellen jaarlijks middelen ter beschikking voor co-financiering van deze leerstoel. De Kingma Stichting bevordert onderzoek naar de geschiedenis van scheepvaart, rederij en koophandel in Friesland.

Hanno Brand (1959) studeerde geschiedenis van de middeleeuwen aan de universiteiten van Leiden en Gent. Na werkzaam te zijn geweest als docent en onderzoeker bij beide universiteiten en als postdoc en projectleider aan het Deutsches Historisches Institut in Parijs stapte hij in 2001 over naar de RUG. Hij werkte als docent en postdoc onderzoeker bij de vakgroep middeleeuwse geschiedenis en was leider van het Hanze Studiecentrum. Brand verrichte destijds onderzoek naar de relaties tussen de Nederlanden en de Hanze in de vijftiende en zestiende eeuw.

In 2009 trad hij in dienst van de Fryske Akademy en begon daar als hoofd van de vakgroep geschiedenis. Sindsdien richt zijn onderzoek zich op de Hanze, de Friese stadhouders en de Friese maritieme geschiedenis in de vroegmoderne tijd. Na een korte interimperiode werd hij in december 2013 benoemd tot directeur-bestuurder van de Fryske Akademy.

Bron: Fryske Akademy

Geplaatst in Nieuws | Een reactie plaatsen

Onlangs verschenen: Turfschuiten en kustvaarders

280_99999_6140_9789087046217-pcovr-wormgoor_pod

Ingrid Wormgoor, Turfschuiten en kustvaarders. Een geschiedenis van de Groninger scheepsbouw
Uitgeverij Verloren
272 blz.
25 euro
ISBN: 978-90-8704-62-17

De gildebroeders van het schuitenmakersgilde in de stad Groningen zagen hun werkgelegenheid in de zeventiende eeuw fors toenemen toen de vervening van de Veenkoloniën van start ging. De vraag naar turfschuiten was zo groot dat ze daar bij lange na niet aan konden voldoen. Het duurde daarom niet lang voordat in de nieuw ontgonnen veengebieden tal van werven en werfjes werden opgericht. Dat was het begin van een bloeiende bedrijfstak die tot op de dag van vandaag bestaat. Eerst werden vooral turfschuiten gebouwd, maar al gauw vroegen de Groninger schippers om grotere, zeewaardige schepen om hun waren verder weg te kunnen brengen. Die schepen kwamen er, waarbij de bouwers rekening hielden met de smalle kanalen. Dit boek beschrijft de geschiedenis van de Groningse scheepsbouw, waarin bloei en crisis elkaar afwisselden, en laat zien hoe de scheepsbouwers zich aanpasten aan de veranderende omstandigheden.

Geplaatst in Boeken | Een reactie plaatsen

Presentatie Tijdschrift Holland

Op vrijdag 11 december werd door het Tijdschrift Holland een themanummer over maritieme identiteit gepresenteerd. Een verslag over deze dag is hier te lezen, Hans Zijlstra maakte voor de Nederlandse Vereniging voor Zeegeschiedenis een fotoimpressie.

Geplaatst in Nieuws | Een reactie plaatsen

Fijne feestdagen!

kerst- en nieuwjaarstelegrammen voor Nederlandse schepen

Anthoni Hoogendoorn, Kerst- en Nieuwjaarstelegrammen voor Nederlandse schepen op zee, 1955 (Collectie Het Scheepvaartmuseum)

Het bestuur van de Nederlandse Vereniging voor Zeegeschiedenis wenst alle leden en de bezoekers van de website hele fijne feestdagen en een voorspoedig 2017 toe.

In het nieuwe jaar is de Vereniging vanzelfsprekend weer van de partij met aansprekende activiteiten, informatieve artikelen in het Tijdschrift voor Zeegeschiedenis en wetenswaardigheden op de website.

Nog geen lid? Neem dan alvast een voorschot op de goede voornemens voor het nieuwe jaar en meldt u nu aan!

Benieuwd naar de afbeelding? Kijk voor meer informatie op Maritiem Digitaal.

Geplaatst in Nieuws, Voor leden | Een reactie plaatsen

Onlangs verschenen: Een Zwitsers leven in de tropen

9789035145061_cvr-150x240Leonard Blussé en Jaap de Moor, Een Zwitsers leven in de Tropen. De lotgevallen van Elie Ripon in dienst van de VOC (1618-1626)
Uitgeverij Prometheus
304 blz.
24,95 euro
ISBN: 978-90-3514-50-61

Vierhonderd jaar geleden verliet Elie Ripon zijn woonplaats Lausanne om als huursoldaat in den vreemde te gaan dienen. Bijna tien jaar lang zwierf hij over de wereldzeeën, eerst als walvisvaarder en daarna als officier, piraat, diplomaat en spion in dienst van de VOC. Eenmaal in Azië aangeland, viel hij met zijn neus in de boter. Overal waar tussen 1619 en 1626 oorlog gevoerd werd, vocht hij mee. Na terugkeer in Zwitserland, met een lijf vol littekens, zette deze vechtersbaas annex rasverteller zijn unieke belevenissen op papier, met waardevolle kennis over landen en volken, gelardeerd met kleurrijke verzinsels.

Nooit is zo openhartig, onderhoudend én fantasierijk verteld over het avontuurlijk leven in de begintijd van de VOC als in dit ooggetuigenverslag dat voor het eerst in het Nederlands verschijnt.

Prof. dr. Leonard Blussé (Universiteit Leiden) is auteur van onder meer Bitters Bruid, Retour Amoy en Visible Cities.
Dr. Jaap de Moor (senior-onderzoeker verbonden aan de sectie militaire geschiedenis van de Landmachtstaf) publiceerde Westerling’s oorlog en Generaal Spoor. Triomf en tragiek van een legercommandant.

VPRO Boeken besteedde op 20 november 2016 een item aan dit boek, waarbij onder andere Leonard Blussé werd geïnterviewd.

Geplaatst in Boeken, Nieuws | Een reactie plaatsen

Onlangs verschenen: De tegenaanval

cover De tegenaanvalHenk Bussemaker en Janet van Klink, De tegenaanval. Anton Bussemaker (1900-1941) Onderzeebootcommandant
Walburg Pers
256 blz.
24,95 euro
ISBN: 978-94-62491-52-6

De Nederlandse onderzeeboot Hr.Ms. O 16 behaalde in de nacht van 11 op 12 december 1941 het eerste belangrijke succes van de geallieerden na de Japanse aanval op Pearl Harbor: de onderzeeboot torpedeerde vier Japanse troepentransportschepen. Commandant Anton Bussemaker (1900-1941) kreeg hiervoor – postuum – de Militaire Willems-Orde uitgereikt want de O 16 liep op 15 december 1941 op een mijn. Slechts één bemanningslid overleefde dit drama. Al kort na de Tweede Wereldoorlog inspireerde het verhaal van de O 16 romanschrijvers, maar de werkelijkheid was anders. Nabestaanden Henk Bussemaker en Janet van Klink beschrijven in De Tegenaanval 75 jaar na het begin van de oorlog in Nederlands-Indië aan de hand van archiefmateriaal en persoonlijke brieven het echte levensverhaal van de commandant van de legendarische O 16.

Geplaatst in Boeken | Een reactie plaatsen