Drie publicaties over de strijd ter zee tegen Japan, 1941-1942

Nederlanders gaan in de regel prat op hun talenkennis. En toch kregen in de zestiger jaren de in Tokyo verschenen boeken uit de Japanse War History Series over de Tweede Wereldoorlog niet meteen de aandacht die ze verdienden. Inmiddels zijn twee delen over de aanval van Japan op het voormalig Nederlands-Indië in het Engels vertaald en recent met enige publiciteit in Nederland bekend geworden. De vertaling is te danken aan de Corts Foundation, een stichting die geschiedenis- en archiefprojecten uitvoert die betrekking hebben op de geschiedenis van het huidige Indonesië, met speciale aandacht voor de tijd van de VOC, de Tweede Wereldoorlog en de dekolonisatie. Op de website van de stichting zijn de beide publicaties gratis te downloaden en staat een helder verslag te lezen van de boekpresentatie van het tweede deel, op 24 september 2018 in Leiden: https://www.cortsfoundation.org/nl/nieuws/142-september-2018-publicatie-tweede-senshi-sosho-deel .

Het eerste deel, getiteld ‘The Invasion of the Dutch East Indies’, verscheen in het Japans in Tokyo in 1967, het tweede deel,’ The Operations of the Navy in the Dutch East Indies and the Bay of Bengal’, in 1969. Een beperking van de boeken is dat ze zich vooral baseren op Japanse militaire bronnen en er niet systematisch is gezocht naar aanvullende informatie van de gealliëerden. Maar desalniettemin is de hoeveelheid informatie die geboden wordt bijzonder interessant, bijvoorbeeld vanwege de uitvoerige evaluaties achteraf. De aanval op Zuidoost-Azië was op korte termijn dan wel een groot succes, maar de Japanse behoefte aan olie kon er niet definitief door worden opgelost. Daar zorgden de aanvallen van Amerikaanse onderzeeërs wel voor. De grote verliezen die zij de Japanse koopvaardijvloot konden toebrengen waren mede te wijten aan de veronachtzaming van onderzeebootbestrijding door de Japanse marine zelf. Uit de evaluaties blijkt dat de technici die zich met sonar bezig hielden zich in 1942 door collega’s uit andere dienstvakken weinig gewaardeerd voelden. Dat werkte demotiverend en leverde op den duur ook slecht werk op. Waar de Japanners overigens in uitblonken was hun grote aanpassingsvermogen en flexibiliteit bij militaire operaties.

86

Van een heel andere orde is de digitale heruitgave van het oorlogsdagboek van Uilke Brolsma, een scheepsmachinist uit Wijnaldum die op tankers voer. Van augustus 1939 tot september 1944 deed hij verslag van zijn belevenissen, waarbij hij vaak ternauwernood de dans ontsprong. Hier geen objectief betoog van iemand uit de marinestaf, maar een verhaal van iemand die zijn emoties en gedachten zonder schroom aan het papier toevertrouwde. Er zit een hiaat in het dagboek tussen oktober 1939 en december 1941. Het dagboek pakt de dag na de aanval op Pearl Harbour de draad weer op, maar dan is het meteen goed raak. De Japanners veroverden stormenderhand het schiereiland Malakka en bombardeerden dagelijks de schepen en de havens. Het Chinese riviertankertje Ho Kwang, waar Brolsma op gestatio­neerd was, was het laatste schip dat uit Penang ontsnapte. Het was ook de laatste tanker die de Britse vlootbasis Singapore bevoorraadde, kort voordat het “Gibraltar van het Oosten” capituleerde. Nog geen twee weken later was de Slag in de Javazee voorbij en daarmee het lot van Indië bezegeld. De Ho Kwang ontsnapte naar Colombo. Het eiland werd gebombardeerd door de Jappen, maar niet veroverd. Het dagboek beschrijft deze dramatische episode op pakkende wijze. De wanhoop, maar ook de aanvankelijke animositeit tegenover de Britten, die het verwijt krijgen niet genoeg meege­vochten te hebben, zijn authentiek onder woorden gebracht. Ook de zorgen om de familie thuis. Pas in oktober 1945 kon Brolsma afmonste­ren en naar huis terug keren.

Zijn zoon, Jolco Brolsma, gaf in 1995 het dagboek van zijn vader in een kleine oplage uit, maar stelt het dagboek Oorlog op zee nu gratis beschikbaar voor geïnteresseerden. Een prachtig initiatief!

Advertenties
Geplaatst in Boeken, Nieuws

Vacature: wetenschappelijk onderzoeker Scheepvaartmuseum

Het Scheepvaartmuseum is op zoek naar een wetenschappelijk onderzoeker voor onderzoek naar de geschiedenis van de Nederlandse scheepsbouw, met de Amsterdamse houten scheepsbouw als zwaartepunt. Stichting Het “Meyjes Fonds” heeft bij Het Scheepvaartmuseum een fonds op naam ingesteld waarmee dit onderzoek wordt mogelijk gemaakt. Meer informatie over de vacature is hier te vinden.

Geplaatst in Nieuws

Najaarsnummer Tijdschrift voor Zeegeschiedenis

VoorkantTVZ20182Onlangs verscheen het najaarsnummer van het Tijdschrift voor Zeegeschiedenis. Dit nummer is een mooie afspiegeling van de maritieme geschiedenis en bestrijkt een rijk palet aan thema’s die de relatie van de mens tot de zee betreffen. In de vier artikelen komen de sectoren marine, koopvaardij inclusief de grote handelscompagnieën en visserij aan bod. Methodologie en perspectief verschillen per auteur. Martijn Heijink deed onderzoek naar het portret van kapitein-geweldige Otto van Vollenhoven en zijn gezin, een schilderij dat recentelijk door Het Scheepvaartmuseum is aangekocht. Over het belang van de handel op het Oostzeegebied voor de Republiek der Verenigde Nederlanden is reeds veel geschreven. Door het stellen van nieuwe vragen aan bekende bronnen, zoals de Sonttolregisters, komt Mogens Jensen tot verrassende inzichten over de bouw van fluitschepen, dé vrachtvaarders van Europa in de vroegmoderne tijd. Gijs Dreijer beschrijft hoe in het begin van de achttiende eeuw in Oostende particulieren, met steun van de landvoogd, probeerden het monopolie van de gevestigde Britse en Nederlandse handelscompagnieën te ondermijnen. Op basis van nauwgezet onderzoek in de schuldboeken van de visafslag van Middelharnis kan Marlies Jongejan nieuw licht werpen op het functioneren van de visafslag en de visserij ‘ter verse’ op de Zuid-Hollandse eilanden tijdens de Bataafs-Franse tijd. De anekdote van de hand van Dirk Tang staat in het teken van het ms Oranje, het alom bekende passagiersschip van de Stoomvaart Maatschappij ‘Nederland’. Jirsi Reiders verhaalt over de digitalisering van het Amsterdamse notarieel archief. Traditiegetrouw sluit dit nummer van het Tijdschrift af met de Boek­ besprekingen en Signalementen.

Lees verder

Geplaatst in Nieuws, Voor leden

De tewaterlating van de ‘Witte Swaen’

Onder een bewolkte lucht werd op zaterdag 27 oktober 2018 in Harlingen de reconstructie van het expeditieschip van Willem Barentsz tewater gelaten. Net voordat het begon te regenen werd het schip gedoopt door prinses Margriet. Ook werd de naam van het schip bekend gemaakt. Die was lange tijd onzeker; in diverse boeken werd het schip ‘de Windhond’ genoemd, maar daarbij werd niet naar primaire bronnen verwezen. Volgens bouwmeester Gerald de Weerdt heette het schip in werkelijkheid de ‘Witte Swaen’ en was ‘de Windhond’ de naam van een schip tijdens een eerdere expeditie van Barentsz.

Barentsz foto Lees verder

Geplaatst in Blog

Najaarsbijeenkomst Amsterdam

Na bijna 7 jaar komt de Oranje voor het eerst terug in Amsterdam, 19 juli 1946.

Na bijna 7 jaar komt de Oranje voor het eerst terug in Amsterdam, 19 juli 1946. (Foto: Het Scheepvaartmuseum)

De najaarsbijeenkomst van de Nederlandse Vereniging voor Zeegeschiedenis vindt plaats op zaterdag 17 november in Het Scheepvaartmuseum te Amsterdam.

Het lezingendeel is georganiseerd in samenwerking met de Vereeniging Nederlandsch Historisch Scheepvaart Museum en sluit aan op de nieuwe expositie ms Oranje | Koers gewijzigd

Direct naar het aanmeldformulier

Lees verder

Geplaatst in Nieuws, Voor leden

Fellowshipsprogramma Het Scheepvaartmuseum 2019

Het Scheepvaartmuseum heeft twee onderzoeksbeurzen. Beide beurzen zijn bedoeld voor onderzoek naar objecten in de museumcollectie. Het Dr. Ernst Crone Fellowship staat open voor gepromoveerde academici, het Prof. J.C.M. Warnsinck Fellowship voor (recent) afgestudeerde masterstudenten.

Lees verder

Geplaatst in Nieuws

Onlangs verschenen: De Wendische Oorlog

1000_1000_6445_9789087047139.pcovr.vdZee

Ad van der Zee, De Wendische Oorlog. Holland, Amsterdam en de Hanze in de vijftiende eeuw
Uitgeverij Verloren
255 blz.
25 euro
ISBN: 9789087047139

Tussen 1438 en 1441 vochten Holland en Zeeland ter zee een kaperoorlog uit met een aantal belangrijke Hanzesteden in Noord-Duitsland: Hamburg, Lübeck, Lüneburg, Rostock, Wismar en Stralsund. Ooit waren de partijen nauwe bondgenoten geweest, maar hun onderlinge verhouding verslechterde en mondde uit in wat de Wendische Oorlog is gaan heten. De Hanze, de hertog van Bourgondië en zijn stadhouders, maar ook de schout van Amsterdam, de koning van Denemarken en de Grootmeester van de Duitse Orde in Pruisen speelden allemaal een belangrijke rol in deze strijd om schadeclaims en handelsbelangen. Ad van der Zee beschrijft de politieke en culturele achtergronden van het conflict. Daarnaast besteedt hij veel aandacht aan de maritieme aspecten, zoals de schepen die werden ingezet: koggen, baardzen en balengiers. Holland en de landen en steden aan de Oostzee hebben een gedeeld handelsverleden met elkaar, maar was Amsterdam nu wel of geen Hanzestad?

Geplaatst in Boeken, Nieuws