Uitnodiging voor het Tweede Symposium over het Maritiem Portal en de Nieuwe Maritieme Geschiedenis van Nederland

Vrijdag 17 maart 2017, inloop vanaf 13.00 uur

Locatie: Universiteit Leiden, Lipsiusgebouw, Cleveringaplaats 1, 2311 BD Leiden (zaal Lipsius 019)

Op 11 maart 2016 werden op een drukbezochte startbijeenkomst de projecten Maritiem Portal van Nederland en de Nieuwe Maritieme Geschiedenis van Nederland gepresenteerd. Vanaf 18 november 2016 is https://maritiemportal.nl/ voor alle geïnteresseerden in het Nederlandse maritieme verleden en heden in een internationale context toegankelijk. Het webportal biedt niet alleen een overzicht van maritiem-historische organisaties en instellingen, maar ook up-to-date informatie over tentoonstellingen, lezingen, publicaties, collecties, databases, links en tal van andere maritiem-historische wetenswaardigheden. Op 17 maart zal de eerste ontwikkelfase van het Maritiem Portal, de try-out periode, worden afgesloten. Tevens zullen de plannen voor de tweede fase met een verdiepende informatielaag worden gepresenteerd.

Het Maritiem Portal wordt ontwikkeld en gehost bij het Huygens Instituut voor Nederlandse Geschiedenis ‒ KNAW, dat in een Maritiem Loket ook andere projecten, databases en e-publicaties op maritiem gebied samenbrengt.

De kern van het Maritiem Portal zal worden gevormd door de Nieuwe Maritieme Geschiedenis van Nederland (NMGN). Ongeveer veertig jaar geleden verscheen de eerste Maritieme Geschiedenis. Sindsdien is natuurlijk veel nieuw wetenschappelijk onderzoek verricht naar en gepubliceerd over het maritieme verleden van Nederland. Het werd hoog tijd om al die nieuwe informatie en inzichten een plaats te geven in een Nieuwe Maritieme Geschiedenis van Nederland. Op 17 maart zullen de nieuwe scheepvaartsectoren in de NMGN, namelijk binnenvaart en offshore, worden gepresenteerd.

Graag nodigen de directeur van het Huygens ING ‒ KNAW, de Stuurgroep Governance van het Maritiem Portal, de hoofdredactie van de NMGN en coördinatoren van de Maritieme Koepel u als deelnemer, belanghebbende of auteur in het Maritiem Portal en/of de Nieuwe Maritieme Geschiedenis van Nederland uit voor het Jaarlijkse Symposium van beide belangrijke projecten.

Zie hier voor het programma van het symposium.

Wij hopen van harte u op vrijdag 17 maart 2017 te mogen begroeten in het Lipsiusgebouw van de Universiteit Leiden!

Zou u zo vriendelijk willen zijn om u vóór donderdag 9 maart 2017 aan te melden bij marja.de.keuning@huygens.knaw.nl? Aanmelding is noodzakelijk in verband met de catering. Deelname aan het symposium is gratis. Bij voorbaat veel dank.

Geplaatst in Nieuws | Een reactie plaatsen

Gordon Atlas online

Gordon-atlas online

Robert Jacob Gordon, Giraf met links een Khoi, 1779. Collectie Rijksmuseum

Gelijktijdig met de tentoonstelling Goede Hoop. Zuid-Afrika en Nederland vanaf 1600 in het Rijksmuseum is de Gordon Atlas online gepubliceerd.

Robert Jacob Gordon (1743-1795) was een Nederlands militair, ontdekkingsreiziger, natuurwetenschapper en linguist van Schotse afkomst. Vanaf 1780 was hij namens de VOC commandant van de Kaapkolonie.

Tussen 1773 en 1795 maakte Gordon maar liefst zes reizen door zuidelijk Afrika. Beschrijvingen van de vier reizen die hij maakte tussen 1777 en 1786 zijn bewaard gebleven. Gordons brede belangstelling komt duidelijk tot uitdrukking in zijn minitieuze beschrijvingen van het Kaapse landschap en zijn bewoners. Gordon onderzocht, beschreef en classificeerde bijvoorbeeld honderden dieren en planten, leerde de belangrijkste Khoisan en Bantu-talen, maar verrichtte ook meteorologische metingen, deed landmetingen en geologisch onderzoek en beschreef voor schippers de toegang tot baaien en veilige ankerplaatsen alsmede de ligging van verraderlijke riffen en stromingen.

De zogenaamde Gordon Atlas, bestaand uit 455 tekeningen en kaarten, werd in 1914 door het Rijksmuseum verworven. In 1964 werden zijn reisverslagen herontdekt en in 1979 aangekocht door de Brenthurst Library in Johannesburg. In het Nationaal Archief bevinden zich in de Collectie Fagel brieven die Gordon aan griffier Hendrik Fagel stuurde.

Deze tekeningen, kaarten, verslagen en brieven zijn nu in digitale vorm op www.robertjacobgordon.nl bijeengebracht, getranscribreerd en van uitgebreid commentaar voorzien.

Geplaatst in Nieuws | Een reactie plaatsen

Handelseditie van Anselm van der Peets proefschrift

out-of-area_omslag-hiresAnselm J. van der Peet, Out-of-area. De Koninklijke Marine en multinationale vlootoperaties 1945-2001
Uitgeverij Van Wijnen
591 blz.
39,50 euro
ISBN: 978-90-5194-520-1

‘A tool of first resolve’, zo staat in de Angelsaksische wereld vaak het teruggrijpen op de eigen vloot bekend bij interventies in wereldwijde brandhaarden. Ook Nederland stuurde na 1945 in diverse internationale crises als eerste reactie de eigen zeestrijdkrachten in geallieerde vlootverbanden de oceanen over.

In zijn proefschrift Out-of-area. De Koninklijke Marine en multinationale vlootoperaties 1945-2001 gaat Anselm van der Peet na hoezeer dit vlootoptreden buiten het NAVO-verdragsgebied een normaal verschijnsel was in de Nederlandse buitenlandse politiek. Ook komt aan bod in hoeverre de Koninklijke Marine binnen deze beleidsvorming speelbal was of medespeler. Bovendien analyseert hij of de zeestrijdkrachten bij deze uitzendingen een effectief politiek instrument waren.

De auteur doet zijn onderzoek aan de hand van aansprekende missies zoals die naar Korea (1950-1955), in het Midden-Oosten (1984-2000) en in de Adriatische Zee (1992-2001). De inzet van de Nederlandse vloot wordt hierbij vergeleken met die van coalitiepartners, en dan vooral die van de Britse Royal Navy.

De auteur concludeert dat deze operaties aantonen dat de Nederlandse vloot tijdens èn na de Koude Oorlog in staat was een ‘mix’ aan taken in het hogere en het lagere geweldsspectrum uit te voeren in een brown en een blue water omgeving. Dit alles was mogelijk omdat de Koninklijke Marine dankzij constanten in het Nederlandse buitenlands beleid na de Tweede Wereldoorlog, tot 2000 had kunnen vasthouden aan zowel gevechtstaken op de noordoostelijke Atlantische Oceaan als de doctrine en brede capaciteit om wereldwijd presentie en vredestaken door te voeren.

Anselm J. van der Peet is als senior wetenschappelijk medewerker werkzaam bij het Nederlands Instituut voor Militaire Historie en publiceert regelmatig over de Koninklijke Marine in de twintigste eeuw. Out-of-area is de handelseditie van het proefschrift waarop hij in december 2016 promoveerde.

Geplaatst in Boeken | Een reactie plaatsen

Verslag symposium Harlingen: De ramp van 1666

Op 21 januari werd in de Maritieme Academie in Harlingen het symposium 1666: De Engelse Furie op Vlieland en Terschelling gehouden, georganiseerd door de Wurkgroep Maritime Skiednis van de Fryske Akademy. Voor een volle zaal belichtten zes gastsprekers elk vanuit een ander perspectief de dramatische gebeurtenissen van 19 en 20 augustus 1666, beter bekend als Holme’s Bonfire.

bonfire-3

Het symposium werd geopend door Peter Tolsma (foto) en Rob Leemans

De eerste spreker was Paul van Royen. Hij liet zien hoe de Texelstroom en de Vliestroom langzaam vorm kregen en hoe ze van cruciaal belang werden voor de bloei van Nederlandse koopvaardij. De koopvaardij had vervolgens grote betekenis voor de Nederlandse economie in het algemeen. Hoewel Holme’s Bonfire een vreselijke gebeurtenis was, had de ramp op de langere termijn weinig gevolgen voor die economie. Daarmee kan de operatie in dat opzicht dan ook een mislukking genoemd worden.

Adri van Vliet gaf hierna een mooi overzicht van de ontwikkeling van de Nederlandse marine. Deze bleef lange tijd verdeeld over verschillende Admiraliteitskamers, ondanks verscheidene pogingen tot centralisatie. Zo heeft Willem van Oranje nog geprobeerd om in Delft een centrale marineorganisatie te vestigen. Elke admiraliteit had wel dezelfde hoofdtaken op het gebied van financiën, bescherming, benoemingsrecht & instructies, juridische bevoegdheden, nieuwbouwprogramma’s en personeelsbeleid.

bonfire-4

Adri van Vliet toonde deze lijst met uitkeringen bij letsel voor marinepersoneel

Jaap de Kam plaatste de gebeurtenissen van 1666 in een bredere context van zeventiende-eeuwse zeeoorlogen tussen de Republiek der Nederlanden en Engeland. Hij liet ook zien hoe gevaarlijk het beroep van marineofficier was. De vlootcommandanten volgden elkaar in rap tempo op. De Kam gaf wat extra aandacht aan de Friese admiraals Auke Stellingwerf en Tjerk Hiddes de Vries, wat wel toepasselijk was gezien de locatie van het symposium.

Na de pauze nam Anne Doedens het stokje over. In plaats van een algemeen verhaal over Holme’s Bonfire ging hij terug naar de originele bronnen. Hij pleitte voor meer diversiteit in het brongebruik en liet zien dat regionale en buitenlandse archieven vaak nog onontdekte schatten bewaren. Zo werd in een archief tussen twee kasten nog een document gevonden over de paniek na de gebeurtenissen van 1666. In Nederlandse bronnen wordt vaak over die gebeurtenissen gezwegen, maar ook dat kan veel betekenis hebben.

bonfire-2

Fragment van een schilderij van Holme’s Bonfire door Willem van de Velde de Jongere

Frans Breukelman bracht Holme’s Bonfire heel dichtbij door te vertellen over het persoonlijke verslag van Terschellinger dominee Johannes Grevensteyn, die zich na de ramp inzette voor de wederopbouw van de vernietigde gebouwen. Hij ging langs diverse steden in Noord-Holland om geld in te zamelen. Bijzonder is bijvoorbeeld het verhaal van de opvarenden van het VOC-schip Venenburg. Zij waren eerder goed geholpen door een Terschellinger loods en stonden uit dank een maandgage af voor de slachtoffers.

De laatste presentatie werd gegeven door Gijs Rommelse. Rommelse liet aan de hand van een paar historische liederen zien hoe de beeldvorming rondom Holme’s Bonfire was. Volgens hem was er niet zozeer sprake van propaganda, maar paste die beeldvorming eerder bij een proces van identiteitsvorming. In dit geval werd het beeld van “de ander”, van de “wrede Engelsman” bevestigd en versterkt. De ramp van 1666 is uiteindelijk overschaduwd door de Tocht naar Chatham (1667) en het Rampjaar van 1672.

Al met al was het een geslaagd symposium waarbij zowel de bredere context als de interessante details omtrent de ramp van 1666 op boeiende wijze werden aangetoond.

Geplaatst in Blog, Nieuws | Een reactie plaatsen

Aankondiging internationale conferentie The Raid on Chatham of 1667 and its historical context

Driehonderdvijftig jaar geleden bracht de Nederlandse vloot tijdens de beroemde Tocht naar Chatham de Royal Navy een vernietigende nederlaag toe. Een Nederlandse vlootmacht voer de Medway op en vernietigde daar verschillende Engelse oorlogsschepen. Bovendien werd het vlaggenschip Royal Charles als buit meegevoerd. Voor het republikeinse bewind van Johan de Witt was de Tocht naar Chatham een triomf zonder weerga, voor de Engelse koning Karel II een diepe vernedering.

Op 23 en 24 juni 2017 vindt op het Marine Etablissement in Amsterdam een internationale conferentie plaats over de Tocht naar Chatham en de bredere historische context. Britse en Nederlandse historici gaan in op de organisatie, uitvoering en impact van deze raid, de achtergronden van Engels-Nederlandse relaties in de zeventiende eeuw en op maritieme oorlogvoering in de vroegmoderne tijd. Ook leggen ze uit hoe de Tocht door beide regeringen werd verkocht aan de eigen bevolking en hoe deze in de eeuwen erna werd herinnerd. Voor de Koninklijke Marine geldt de Tocht tot op de dag van vandaag als haar finest hour, voor de Royal Navy nog altijd als de zwaarste nederlaag uit haar geschiedenis. Onder de sprekers zijn David Davies, Louis Sicking en Henk den Heijer. De bekende Amerikaanse hoogleraar Naval History John Hattendorf zal de afsluitende bijdrage leveren.

De conferentie, die wordt georganiseerd door de Vrienden van De Witt en de Naval Dockyards Society, nadrukkelijk bedoeld voor een breed publiek. De lezingen zullen in het Engels zijn. Zie hier voor het programma en voor inschrijving. Voor inhoudelijke vragen kunt u terecht bij dr. Gijs Rommelse.

Kijk voor meer symposia en congressen in onze Agenda.

Geplaatst in Nieuws | Een reactie plaatsen

Monsterrollen en registers met krijgsgevangenen nu vanuit de huiskamer te bekijken

De laatste jaren is het digitaliseren van historische bronnen sterk toegenomen. Regelmatig wordt bekend gemaakt dat weer een archief is ontsloten. Zie bijvoorbeeld het blogartikel van 7 november 2016: Gemeentearchief Vlissingen digitaliseert opnieuw maritiem-historische bronnen

Het wordt steeds makkelijker om thuis vanuit de luie stoel onderzoek te doen in oude archieven. Een mooie ontwikkeling. Hoewel er natuurlijk niets gaat boven het vasthouden en zien (en ruiken) van de originele documenten wordt het zo een stuk makkelijker om de archieven te raadplegen. Ook op het gebied van maritieme geschiedenis zijn er recentelijk bijzondere bronnen toegankelijk gemaakt. Zo zijn alle scans van het Stadsarchief Amsterdam nu gratis vanuit huis te bekijken. Dat kon voorheen alleen in het archief zelf, of thuis tegen betaling.

Voor maritieme historici zijn vooral de Vonnissen van Averij Grosse en de archieven van de Waterschout van Amsterdam interessant. De Vonnissen van Averij Grosse bevatten veel informatie over de schade aan schepen. Er wordt in vermeld hoe de schade ontstaan is en wie voor de kosten moeten opdraaien. Het archief beslaat de periode 1700-1810 en het is mogelijk om op naam van schipper, schip of route te zoeken.

Ook de Archieven van de Waterschout zijn een rijke bron. Bij de waterschout werden allerlei zaken geregeld, zoals monsterrollen met vermelding van de gages van de bemanningsleden, zeebrieven en nalatenschappen van overleden zeelieden. Het gaat daarbij voornamelijk om de vaart binnen Europa, de walvisvaart en de vaart op West-Indië. De meeste documenten komen uit de negentiende eeuw, maar de monsterrollen gaan terug tot 1747. Helaas is de bijbehorende klapper nog niet gedigitaliseerd, dus voor het zoeken naar een bepaalde naam is nog een reisje naar Amsterdam vereist. Maar ook willekeurig neuzen in deze archieven levert interessante vondsten op. Bijvoorbeeld de monsterrol van het schip Henrieta, schipper Roelof de Koe uit 16 oktober 1780. Daarop is speciaal aangegeven dat de vrouw van Gerke Harms, wonende in de Nieuwe Armsteeg in De Vergulde Bot, borg staat voor de kok Arend Jans uit Groningen.

blog-7

Bron: Stadsarchief Amsterdam, toegang 38: Archief van de Waterschout

Ook archieven in het buitenland kunnen veel documenten bevatten over het Nederlandse maritieme verleden. Zo is het sinds afgelopen zomer mogelijk om via de website search.findmypast.co.uk (tegen betaling) te zoeken naar zeelieden en militairen die in de periode 1795-1815 in Engelse krijgsgevangenschap zijn beland. En dat zijn er duizenden. Zo viel in 1796 een vloot VOC-schepen in Engelse handen, werden een jaar later veel schepen veroverd na de slag bij Kamperduin en werd in 1799 een complete vloot aan de Britten overgegeven tijdens het zogenaamde “Vlieter-Incident”. Daarnaast zijn veel schepelingen van vissersschepen, koopvaardijschepen en walvisvaarders in de database terug te vinden. Dat is bijzonder, want tot nu toe was het voor deze periode vrijwel alleen mogelijk om opvarenden van VOC-schepen in een database op te zoeken (zie: http://vocopvarenden.nationaalarchief.nl/ )

De krijgsgevangenen kwamen vaak terecht op oude ontmantelde oorlogsschepen die als gevangenis werden gebruikt. Opvallend is dat we ook vrouwen aantreffen in de lijsten met gevangenen. Zij werden in de monsterrollen vaak niet genoemd en bleven daardoor onzichtbaar. Een voorbeeld is de lijst uit 1799 van het gevangenisschip Sandwich, dat bij Chatham op de Thames lag. Aan boord zijn onder anderen de vrouwen Jannetje Nort Meyer, Annetje Lenschooten en Natje Bloom; alledrie opvarenden van het oorlogsschip Beschermer dat zich in 1799 had overgegeven. Verder is aan boord van de Sandwich een kind geboren met de naam Schoondrager, voornaam onbekend. Het kindje overlijdt op 24 oktober 1800 op ditzelfde schip. Ze is nog maar drie maanden oud.

blog-8

Bron: National Archives, Registers of Dutch POW’s, Sandwich (ship), ADM 103/639

Zo zitten deze archieven weer vol met bijzondere, aangrijpende, en verrassende informatie. Zowel voor (maritieme) historici als genealogen zeer de moeite waard.

Geplaatst in Blog, Nieuws | 2 reacties

Hanno Brand benoemd tot bijzonder hoogleraar Fryslân in de handelsnetwerken van pre-industrieel Europa (1000-1800)

Hanno Brand is per 1 februari benoemd tot bijzonder hoogleraar Fryslân in de handelsnetwerken van pre-industrieel Europa (1000-1800) namens de Fryske Akademy aan de Faculteit der Letteren, Rijksuniversiteit Groningen (RUG). Brand zal de functie voor een periode van vijf jaar gedurende één dag per week vervullen binnen de afdeling Geschiedenis (leerstoel Middeleeuwse geschiedenis).

hanno-brand

Hanno Brand is tevens bestuurslid van de Nederlandse Vereniging voor Zeegeschiedenis. Fotocredits: Fotobureau Het Hoge Noorden.

Hij zal zich bezighouden met het geven van onderwijs en het doen van onderzoek op het gebied van de geschiedenis van de Friese handelsnetwerken in de periode 1000-1800. De komende jaren zal hij zijn expertise op dit gebied uitbouwen in relatie tot het profiel en de missie van de Fryske Akademy. Dit houdt in dat Brand naast het doen van onderzoek ook een bijdrage zal leveren aan het (digitaal) toegankelijk maken van Fries geschreven erfgoed, zich richt op de speerpunten in de E-humanities en zich beweegt op het snijvlak van wetenschap en valorisatie. Daarnaast zal Brand betrokken zijn bij relevante ontwikkelingen in het letterendomein van Campus Fryslân, de elfde faculteit in oprichting van de Rijksuniversiteit Groningen.

Meerdere Friese fondsen, waaronder de Kingma Stichting, stellen jaarlijks middelen ter beschikking voor co-financiering van deze leerstoel. De Kingma Stichting bevordert onderzoek naar de geschiedenis van scheepvaart, rederij en koophandel in Friesland.

Hanno Brand (1959) studeerde geschiedenis van de middeleeuwen aan de universiteiten van Leiden en Gent. Na werkzaam te zijn geweest als docent en onderzoeker bij beide universiteiten en als postdoc en projectleider aan het Deutsches Historisches Institut in Parijs stapte hij in 2001 over naar de RUG. Hij werkte als docent en postdoc onderzoeker bij de vakgroep middeleeuwse geschiedenis en was leider van het Hanze Studiecentrum. Brand verrichte destijds onderzoek naar de relaties tussen de Nederlanden en de Hanze in de vijftiende en zestiende eeuw.

In 2009 trad hij in dienst van de Fryske Akademy en begon daar als hoofd van de vakgroep geschiedenis. Sindsdien richt zijn onderzoek zich op de Hanze, de Friese stadhouders en de Friese maritieme geschiedenis in de vroegmoderne tijd. Na een korte interimperiode werd hij in december 2013 benoemd tot directeur-bestuurder van de Fryske Akademy.

Bron: Fryske Akademy

Geplaatst in Nieuws | Een reactie plaatsen